Nepal
pachaljharana (पचालझरना)
आकाशबाट दूध बगेजस्तो: नेपालकै गर्व 'पचाल झरना'
कल्पना गर्नुस् त, आकाशै छुने एउटा अजंगको चट्टान। अनि त्यसको टुप्पोबाट दूधको सङ्ग्लो धारा जस्तै गरी ह्वात्तै तल खसिरहेको पानीको विशाल फोहोरा! त्यो पानी जब ३८१ मिटर तलको ढुङ्गामा बजारिन्छ, तब निस्कने गर्जन र त्यहाँबाट उड़्ने पानीका मसिना कणहरूले वरपरको वातावरणलाई सधैँभरी कुहिरो लागे जस्तै बनाइदिन्छ।
हो, यही प्राकृतिक विस्मयको नाम हो— पचाल झरना (Pachal Waterfall)।
कर्णाली प्रदेशको कालिकोट जिल्ला (पचालझरना गाउँपालिका वडा नं. ३) मा लुकेको यो झरना केवल एउटा पर्यटकीय स्थल मात्र होइन, यो त कर्णालीको बैँस र नेपालकै एउटा अनमोल सम्पत्ति हो।
जब इतिहास बदलियो: कसरी र कहिले नापियो पचाल?
हामीमध्ये धेरैले स्कुल पढ्दा भूगोलको किताबमा एउटै कुरा कण्ठ पार्यौँ— "नेपालको सबैभन्दा अग्लो झरना तेह्रथुमको ह्यातुङ झरना (३६५ मिटर) हो।" तर, कालिकोटका रैथाने बासिन्दाहरू जब आफ्नै घर अगाडिको त्यो भीमकाय झरना देख्थे, उनीहरूलाई लाग्थ्यो– 'हाम्रो आँखा अगाडिको यो जलप्रपात त्यो किताबमा लेखिएको भन्दा कता हो कता अग्लो छ!'
लामो समयसम्म विकट भूगोल र राज्यको आँखा नपुग्दा यो झरना ओझेलमा रह्यो। तर देशमा स्थानीय सरकार बनेपछि, वि.सं. २०७४ मा स्थानीय युवा र जनप्रतिनिधिहरूले एउटा अठोट गरे— "अब हाम्रो सम्पत्तिको वास्तविक उचाइ संसारलाई देखाउनुपर्छ।"
कसरी गरियो त नापजाँच?
गाउँपालिकाले आफ्नै लगानीमा इन्जिनियर, अमिन र भूगोलविद्हरूको एउटा प्राविधिक टोली झरनाको फेदीमा पठायो। त्यो टोली साधारण फित्ता (Tape) मात्र लिएर गएको थिएन। झरनाको ठाडो र कडा चट्टानी बनोटका कारण सिधै नाप्न असम्भव जस्तै थियो।
त्यसैले टोलीले आधुनिक GPS (Global Positioning System), Altimeter (उचाइ नाप्ने यन्त्र) र कोणहरू मापन गर्ने थियोडोलाइट (Theodolite) जस्ता अत्याधुनिक उपकरणहरूको प्रयोग गर्यो। झरनाको शिर (पानी खस्न सुरु हुने बिन्दु) र फेदी (पानी बजारिने अन्तिम बिन्दु) को डिजिटल म्यापिङ गरियो।
परिणामले सबैलाई आश्चर्यचकित बनाइदियो! जब उपकरणको स्क्रिनमा अंकहरू फिक्स भए, पचाल झरनाको वास्तविक उचाइ ३८१ मिटर (१,२५० फिट) देखियो। यो भनेको पाठ्यक्रममा पढाइँदै आएको ह्यातुङ झरना भन्दा स्पष्ट रूपमा १६ मिटर बढी थियो।
आधिकारिक मान्यताको त्यो क्षण
यो वैज्ञानिक प्रतिवेदन आउनासाथ गाउँपालिकाले वि.सं. २०७४/२०७५ ताका पर्यटन मन्त्रालय र नेपाल पर्यटन बोर्डमा आधिकारिक दर्ता र दाबी पेस गर्यो। सञ्चारमाध्यमहरूमा यसको व्यापक चर्चा भयो। अन्ततः नापी विभाग र पर्यटन मन्त्रालयले यसलाई स्वीकार गर्दै नेपालको सबैभन्दा अग्लो झरनाको रूपमा मान्यता दियो। सरकारले देशका प्रमुख १०० वटा पर्यटकीय गन्तव्य सूचीकृत गर्दा पचाल झरनालाई एउटा महत्त्वपूर्ण गन्तव्यको रूपमा समेट्यो। यो झरनाको सम्मान र पहिचानका लागि साविकका गाविसहरू मिलाएर बनाइएको क्षेत्रको नाम नै 'पचालझरना गाउँपालिका' राखियो।
थप विशेषता: के छ पचालमा खास?
तपाईंले अन्य झरनाहरू देख्नुभएको होला, जो हिउँद लागेपछि सुकेर न्यास्रो देखिन्छन्। तर पचालको कथा फरक छ। यो सदाबहार झरना हो। यसको मुहान हिमाली क्षेत्रका अनगिन्ती प्राकृतिक पानीका मुहानहरूसँग जोडिएको हुनाले हिउँदको कठ्याङ्ग्रिने जाडोमा पनि यसको बहावमा कमि आउँदैन।
१. इन्द्रेणीको नाच (The Rainbow Effect)
यदि तपाईं मध्याह्न १२ बजेदेखि दिउँसो ३ बजेको बीचमा झरनाको फेदीमा उभिनुभयो र घाम लागेको छ भने, तपाईंले एउटा जादुमयी दृश्य देख्नुहुनेछ। झरनाबाट उडेका पानीका पानीका बाफहरूमा सूर्यको प्रकाश छिर्दा त्यहाँ एउटा ठुलो र स्पष्ट सात रङ्गे इन्द्रेणी (Rainbow) बन्छ। लाग्छ, प्रकृतिका सारा रङ्गहरू त्यहीँ पग्लिएर नाचिरहेका छन्।
२. स्थानीय संस्कृति र रैथाने स्वाद
पचाल पुग्नु भनेको झरना हेर्नु मात्र होइन, कर्णालीको जीवन्त संस्कृतिसँग साक्षात्कार गर्नु पनि हो। त्यहाँका स्थानीय मानिसहरूको न्यानो स्वागत, साँझपख गुन्जिने देउडा र हुड्केली नाचले यात्राको थकानलाई एकैछिनमा मेटाइदिन्छ। साथै, त्यहाँ पुग्दा स्थानीय बारीमा फलेको कोदो, फापरको रोटी, स्थानीय सिमीको दाल र मार्सी चामलको भातको स्वाद लिन पाइन्छ, जुन सहरका कुनै फाइभ-स्टार होटलमा भेटिँदैन।
३. 'पचाल' देउताको किंवदन्ती
स्थानीय भाषामा 'पचाल' को अर्थ धेरै पानी पर्ने ठाउँ त हो नै, यसको एउटा धार्मिक पाटो पनि छ। स्थानीय बूढापाकाहरूका अनुसार, यो झरनाको फेदीमा एउटा प्राचीन शिव गुफा र मन्दिर छ। वर्षौँ पहिले जब कालिकोटमा पानी पर्दैनथ्यो र खडेरी लाग्थ्यो, तब गाउँलेहरू यहाँ आएर पूजाआजा गर्थे र 'पचाल देउता' लाई पुकार्थे। त्यसको केही समयमै आकाशबाट पानी बर्सिन्थ्यो भन्ने जनविश्वास आज पनि कायमै छ।
कल्पना गर्नुस् त, आकाशै छुने एउटा अजंगको चट्टान। अनि त्यसको टुप्पोबाट दूधको सङ्ग्लो धारा जस्तै गरी ह्वात्तै तल खसिरहेको पानीको विशाल फोहोरा! त्यो पानी जब ३८१ मिटर तलको ढुङ्गामा बजारिन्छ, तब निस्कने गर्जन र त्यहाँबाट उड़्ने पानीका मसिना कणहरूले वरपरको वातावरणलाई सधैँभरी कुहिरो लागे जस्तै बनाइदिन्छ।
हो, यही प्राकृतिक विस्मयको नाम हो— पचाल झरना (Pachal Waterfall)।
कर्णाली प्रदेशको कालिकोट जिल्ला (पचालझरना गाउँपालिका वडा नं. ३) मा लुकेको यो झरना केवल एउटा पर्यटकीय स्थल मात्र होइन, यो त कर्णालीको बैँस र नेपालकै एउटा अनमोल सम्पत्ति हो।
जब इतिहास बदलियो: कसरी र कहिले नापियो पचाल?
हामीमध्ये धेरैले स्कुल पढ्दा भूगोलको किताबमा एउटै कुरा कण्ठ पार्यौँ— "नेपालको सबैभन्दा अग्लो झरना तेह्रथुमको ह्यातुङ झरना (३६५ मिटर) हो।" तर, कालिकोटका रैथाने बासिन्दाहरू जब आफ्नै घर अगाडिको त्यो भीमकाय झरना देख्थे, उनीहरूलाई लाग्थ्यो– 'हाम्रो आँखा अगाडिको यो जलप्रपात त्यो किताबमा लेखिएको भन्दा कता हो कता अग्लो छ!'
लामो समयसम्म विकट भूगोल र राज्यको आँखा नपुग्दा यो झरना ओझेलमा रह्यो। तर देशमा स्थानीय सरकार बनेपछि, वि.सं. २०७४ मा स्थानीय युवा र जनप्रतिनिधिहरूले एउटा अठोट गरे— "अब हाम्रो सम्पत्तिको वास्तविक उचाइ संसारलाई देखाउनुपर्छ।"
कसरी गरियो त नापजाँच?
गाउँपालिकाले आफ्नै लगानीमा इन्जिनियर, अमिन र भूगोलविद्हरूको एउटा प्राविधिक टोली झरनाको फेदीमा पठायो। त्यो टोली साधारण फित्ता (Tape) मात्र लिएर गएको थिएन। झरनाको ठाडो र कडा चट्टानी बनोटका कारण सिधै नाप्न असम्भव जस्तै थियो।
त्यसैले टोलीले आधुनिक GPS (Global Positioning System), Altimeter (उचाइ नाप्ने यन्त्र) र कोणहरू मापन गर्ने थियोडोलाइट (Theodolite) जस्ता अत्याधुनिक उपकरणहरूको प्रयोग गर्यो। झरनाको शिर (पानी खस्न सुरु हुने बिन्दु) र फेदी (पानी बजारिने अन्तिम बिन्दु) को डिजिटल म्यापिङ गरियो।
परिणामले सबैलाई आश्चर्यचकित बनाइदियो! जब उपकरणको स्क्रिनमा अंकहरू फिक्स भए, पचाल झरनाको वास्तविक उचाइ ३८१ मिटर (१,२५० फिट) देखियो। यो भनेको पाठ्यक्रममा पढाइँदै आएको ह्यातुङ झरना भन्दा स्पष्ट रूपमा १६ मिटर बढी थियो।
आधिकारिक मान्यताको त्यो क्षण
यो वैज्ञानिक प्रतिवेदन आउनासाथ गाउँपालिकाले वि.सं. २०७४/२०७५ ताका पर्यटन मन्त्रालय र नेपाल पर्यटन बोर्डमा आधिकारिक दर्ता र दाबी पेस गर्यो। सञ्चारमाध्यमहरूमा यसको व्यापक चर्चा भयो। अन्ततः नापी विभाग र पर्यटन मन्त्रालयले यसलाई स्वीकार गर्दै नेपालको सबैभन्दा अग्लो झरनाको रूपमा मान्यता दियो। सरकारले देशका प्रमुख १०० वटा पर्यटकीय गन्तव्य सूचीकृत गर्दा पचाल झरनालाई एउटा महत्त्वपूर्ण गन्तव्यको रूपमा समेट्यो। यो झरनाको सम्मान र पहिचानका लागि साविकका गाविसहरू मिलाएर बनाइएको क्षेत्रको नाम नै 'पचालझरना गाउँपालिका' राखियो।
थप विशेषता: के छ पचालमा खास?
तपाईंले अन्य झरनाहरू देख्नुभएको होला, जो हिउँद लागेपछि सुकेर न्यास्रो देखिन्छन्। तर पचालको कथा फरक छ। यो सदाबहार झरना हो। यसको मुहान हिमाली क्षेत्रका अनगिन्ती प्राकृतिक पानीका मुहानहरूसँग जोडिएको हुनाले हिउँदको कठ्याङ्ग्रिने जाडोमा पनि यसको बहावमा कमि आउँदैन।
१. इन्द्रेणीको नाच (The Rainbow Effect)
यदि तपाईं मध्याह्न १२ बजेदेखि दिउँसो ३ बजेको बीचमा झरनाको फेदीमा उभिनुभयो र घाम लागेको छ भने, तपाईंले एउटा जादुमयी दृश्य देख्नुहुनेछ। झरनाबाट उडेका पानीका पानीका बाफहरूमा सूर्यको प्रकाश छिर्दा त्यहाँ एउटा ठुलो र स्पष्ट सात रङ्गे इन्द्रेणी (Rainbow) बन्छ। लाग्छ, प्रकृतिका सारा रङ्गहरू त्यहीँ पग्लिएर नाचिरहेका छन्।
२. स्थानीय संस्कृति र रैथाने स्वाद
पचाल पुग्नु भनेको झरना हेर्नु मात्र होइन, कर्णालीको जीवन्त संस्कृतिसँग साक्षात्कार गर्नु पनि हो। त्यहाँका स्थानीय मानिसहरूको न्यानो स्वागत, साँझपख गुन्जिने देउडा र हुड्केली नाचले यात्राको थकानलाई एकैछिनमा मेटाइदिन्छ। साथै, त्यहाँ पुग्दा स्थानीय बारीमा फलेको कोदो, फापरको रोटी, स्थानीय सिमीको दाल र मार्सी चामलको भातको स्वाद लिन पाइन्छ, जुन सहरका कुनै फाइभ-स्टार होटलमा भेटिँदैन।
३. 'पचाल' देउताको किंवदन्ती
स्थानीय भाषामा 'पचाल' को अर्थ धेरै पानी पर्ने ठाउँ त हो नै, यसको एउटा धार्मिक पाटो पनि छ। स्थानीय बूढापाकाहरूका अनुसार, यो झरनाको फेदीमा एउटा प्राचीन शिव गुफा र मन्दिर छ। वर्षौँ पहिले जब कालिकोटमा पानी पर्दैनथ्यो र खडेरी लाग्थ्यो, तब गाउँलेहरू यहाँ आएर पूजाआजा गर्थे र 'पचाल देउता' लाई पुकार्थे। त्यसको केही समयमै आकाशबाट पानी बर्सिन्थ्यो भन्ने जनविश्वास आज पनि कायमै छ।
प्रतिक्रियाहरू (4)